و بعضى نيز باشد كه بر ميان او كمرى باشد چنان نمايد كه دو مرواريد است آن را كمردار يا مزيد خوانند . و اگر اين معنى ظاهرتر باشد مركب خوانند و اگر دندانها داشته باشد آن را مضرس خوانند و عدسى و فوفلى و لوزى و شعيرى كه بدين چيزها ماند و غير اين از اشكال ديگر همه ناپسنديده باشد و در بها نازل و بهترين او به حسب مقدار آنكه يك مثقال يا زياده باشد و جفت او يافت نشود بدان سبب در يتيم خوانند و هر چه از مثقال فروتر باشد و جفت او يافت شود و بهاى او كم آيد . و در تاريخ آورده‌اند كه در يتيم در خزانه خلفاى بنى عباس بود به وزن سه مثقال و آن از درياى فارس نزديك جزيره خارك آمده بود و بحرى نام ياقوتى بود قريب 2 مثقال كه آن را صاحب منصور از بديع جوهرى بهزار هزار دينار بخريد و به منصور داد و حبل و منقار هم دو ياقوت بودند كه هريكيرا به زياده از سيصد هزار دينار خريده بودند و مثل اين چهار گوهر ديگر كسى نشان نداده است . و از خواص او آنست كه گرمى آتش او را زياندارد و زرد شود و باشد كه گرمى تن مردم نيز طراوت او ببرد و بويهاى تيز همچو مشك و كافور نيز او را زيان دارد و جاى نمناك هم بد باشد و آب او ببرد با جواهر ديگر آميختن هم او را زيان دارد چيزهاى تيز همچو سركه و نوشادر او را به‌پوشاند . و اگر خواهند كه او را به احتياط نگاهدارند و در شيشه بايد كرد و سر شيشه را به گچ محكم گرداند و هر سال به يك بار يا دوبار بيرون آوردن و باد دادن و باز شيشه كردن و جائى بايد نهادن كه گرم و نمناك نباشد و بخار درو نپيچد . و اگر او را در مفرحها و ياقوتها و معجونها كنند قوت بسيار دهد و خفقان را زايل كند و اندوه از دل ببرد و خونى كه از حلق آيد باز دارد و اگر در ميان داروهاى چشم كنند روشنائى چشم زياده كند و چشمرا از رنجورى نگاهدارد بعضى گويند مثانه را زيان دارد .